Tiêu chuẩn ISO 22000 là gì? Quy trình cấp Giấy chứng nhận ISO 22000

ISO 22000 là tiêu chuẩn quốc tế hàng đầu giúp doanh nghiệp thiết lập hệ thống quản lý an toàn thực phẩm hiệu quả. Việc áp dụng tiêu chuẩn này không chỉ đảm bảo tuân thủ pháp lý mà còn gia tăng uy tín thương hiệu trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về ISO 22000:2018, các yêu cầu cơ bản và lộ trình xây dựng hệ thống tối ưu cho doanh nghiệp.

Tổng quan về Tiêu chuẩn ISO 22000

Tiêu chuẩn ISO 22000 là gì?

ISO 22000 (tên đầy đủ: Food safety management systems) là tiêu chuẩn quốc tế về Hệ thống quản lý an toàn thực phẩm do Tổ chức Tiêu chuẩn hóa Quốc tế (ISO) ban hành. Tiêu chuẩn này quy định các yêu cầu đối với doanh nghiệp trong chuỗi thực phẩm nhằm chứng minh khả năng kiểm soát các mối nguy an toàn thực phẩm, đảm bảo thực phẩm an toàn tại thời điểm tiêu thụ.

Tiêu chuẩn ISO 22000 được xây dựng dựa trên sự kết hợp của:

• Các nguyên tắc HACCP (Phân tích mối nguy và kiểm soát điểm tới hạn).
• Các chương trình tiên quyết (PRPs).
• Trao đổi thông tin tương tác và quản lý hệ thống.

Phiên bản ISO 22000:2018 có gì mới?

Hiện tại, phiên bản 2005 đã hết hiệu lực. Các doanh nghiệp bắt buộc phải áp dụng và chuyển đổi sang tiêu chuẩn ISO 22000:2018 (phiên bản mới nhất). So với phiên bản cũ, ISO 22000:2018 có những thay đổi mang tính kỹ thuật quan trọng:

• Cấu trúc bậc cao (HLS): Đồng bộ hóa cấu trúc với các tiêu chuẩn ISO 9001:2015, ISO 14001:2015, giúp doanh nghiệp dễ dàng tích hợp nhiều hệ thống quản lý.
• Tư duy dựa trên rủi ro: Không chỉ kiểm soát rủi ro về an toàn thực phẩm (qua HACCP), phiên bản này yêu cầu kiểm soát rủi ro ở cấp độ tổ chức/chiến lược kinh doanh.
• Chu trình PDCA kép: Tiêu chuẩn vận hành theo hai chu trình PDCA (Plan – Do – Check – Act) riêng biệt nhưng song hành: một cho hệ thống quản lý chung và một cho các nguyên tắc HACCP.

>>>CÓ THỂ BẠN MUỐN BIẾT: ISO là gì? 7 loại tiêu chuẩn ISO phổ biến hiện nay

Tại sao doanh nghiệp cần có Giấy chứng nhận ISO 22000?

Việc đạt được giấy chứng nhận ISO 22000 không chỉ là bằng chứng về năng lực quản lý mà còn mang lại các lợi ích thương mại và pháp lý trực tiếp.

Lợi ích pháp lý và Miễn giảm thủ tục hành chính

Theo quy định tại Nghị định 15/2018/NĐ-CP của Chính phủ Việt Nam, doanh nghiệp đã được cấp giấy chứng nhận ISO 22000 (còn hiệu lực) sẽ được hưởng các đặc quyền sau:

• Miễn thủ tục xin Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm.
• Không bắt buộc phải thực hiện kiểm nghiệm sản phẩm định kỳ đối với các cơ sở tự công bố sản phẩm.
• Điều này giúp doanh nghiệp tiết kiệm đáng kể thời gian và chi phí cho các thủ tục hành chính lặp lại hàng năm.

Đáp ứng rào cản kỹ thuật thương mại

Đối với các doanh nghiệp có định hướng xuất khẩu hoặc đưa hàng vào các chuỗi siêu thị lớn (như WinMart, Co.op Mart, AEON…), chứng nhận ISO 22000 2018 thường là điều kiện tiên quyết trong hồ sơ năng lực. Chứng chỉ này được công nhận toàn cầu, chứng minh năng lực kiểm soát rủi ro của doanh nghiệp ngang tầm với các đối tác quốc tế.

Kiểm soát rủi ro và Chuẩn hóa quy trình

Hệ thống giúp nhận diện sớm các mối nguy sinh học, hóa học và vật lý. Việc áp dụng quy trình chuẩn giúp giảm thiểu tỷ lệ sản phẩm lỗi hỏng, thu hồi, từ đó tối ưu hóa chi phí vận hành.

Cấu trúc và yêu cầu chính của ISO 22000:2018

ISO 22000:2018 được xây dựng dựa trên cấu trúc HLS (High Level Structure) chung cho tất cả các tiêu chuẩn quản lý ISO, bao gồm 10 điều khoản chính. Tiêu chuẩn này tích hợp bốn yếu tố cốt lõi để tạo nên một hệ thống quản lý an toàn thực phẩm toàn diện và hiệu quả. Cấu trúc này được thiết kế để phù hợp với các hệ thống quản lý chất lượng khác, giúp các tổ chức dễ dàng tích hợp các tiêu chuẩn ISO khác nhau.

10 điều khoản chính trong ISO 22000:2018

1. Phạm vi: Xác định lĩnh vực áp dụng của hệ thống quản lý an toàn thực phẩm cho tổ chức.
2. Tài liệu tham khảo: Liệt kê các tiêu chuẩn và tài liệu khác liên quan được sử dụng để phát triển ISO 22000.
3. Các thuật ngữ và định nghĩa: Cung cấp các định nghĩa chính xác cho các thuật ngữ được sử dụng trong tiêu chuẩn.
4. Bối cảnh của tổ chức: Yêu cầu tổ chức phải hiểu rõ bối cảnh hoạt động của mình, bao gồm các yêu cầu của khách hàng và các quy định pháp luật.
5. Lãnh đạo: Yêu cầu lãnh đạo cấp cao phải cam kết với hệ thống quản lý an toàn thực phẩm và cấp các tài nguyên cần thiết.
6. Lập kế hoạch: Yêu cầu xác định các rủi ro, cơ hội và lập kế hoạch để đạt được các mục tiêu an toàn thực phẩm.
7. Hỗ trợ: Quy định các yêu cầu về tài nguyên, năng lực, nhận thức, giao tiếp và tài liệu cần thiết để hỗ trợ hệ thống.
8. Hoạt động: Mô tả các hoạt động vận hành của hệ thống quản lý an toàn thực phẩm, bao gồm kiểm soát các nguy hiểm và quản lý các hoạt động liên quan.
9. Đánh giá hiệu suất: Yêu cầu giám sát, đo lường, phân tích và đánh giá hiệu suất của hệ thống quản lý an toàn thực phẩm.
10. Cải tiến: Yêu cầu tổ chức phải liên tục cải tiến hệ thống quản lý an toàn thực phẩm dựa trên kết quả đánh giá hiệu suất.

4 yếu tố cốt lõi: Trao đổi thông tin, Quản lý hệ thống, PRP và HACCP

Bốn yếu tố cốt lõi của ISO 22000:2018 là những trụ cột chính hỗ trợ hệ thống quản lý an toàn thực phẩm hiệu quả. Những yếu tố này được tích hợp xuyên suốt các 10 điều khoản và tạo nên một khung làm việc toàn diện để quản lý an toàn thực phẩm trong toàn bộ chuỗi cung ứng.

• Trao đổi thông tin: Đảm bảo giao tiếp hiệu quả giữa các bên liên quan trong chuỗi cung ứng thực phẩm, bao gồm nhà cung cấp, khách hàng, cơ quan quản lý và những người tiêu dùng. Trao đổi thông tin rõ ràng giúp phát hiện và giải quyết các vấn đề an toàn thực phẩm kịp thời.
• Quản lý hệ thống : Thiết lập cấu trúc tổ chức, trách nhiệm, quy trình và tài nguyên để quản lý an toàn thực phẩm một cách hiệu quả. Quản lý hệ thống đảm bảo rằng tất cả các hoạt động đều được lập kế hoạch, thực hiện, giám sát và cải tiến.
• Các chương trình tiên quyết: Là những hoạt động cơ bản và điều kiện cần thiết để duy trì một môi trường vệ sinh và an toàn trong cơ sở sản xuất thực phẩm. PRP bao gồm vệ sinh cơ sở, quản lý nước, kiểm soát côn trùng, đào tạo nhân viên và các hoạt động khác.
• HACCP: Là một phương pháp có hệ thống để xác định các nguy hiểm tiềm ẩn trong quá trình sản xuất thực phẩm và xác định các điểm kiểm soát tới hạn (CCP) để ngăn chặn, loại bỏ hoặc giảm thiểu các nguy hiểm này.

Phân biệt ISO 22000 và HACCP

Nhiều doanh nghiệp thường nhầm lẫn giữa hai khái niệm này. Dưới đây là sự khác biệt cơ bản:

Lưu ý: Doanh nghiệp đạt chứng nhận ISO 22000 thì mặc nhiên được công nhận đã áp dụng HACCP, nhưng ngược lại thì không.

>>>XEM THÊM: HACCP là gì? 7 Nguyên tắc & quy trình áp dụng cho doanh nghiệp

Đối tượng nào cần áp dụng ISO 22000?

ISO 22000 áp dụng cho tất cả các tổ chức nằm trong chuỗi cung ứng thực phẩm, không phân biệt quy mô, bao gồm:

• Sản xuất chính: Nông trại trồng trọt, chăn nuôi; Doanh nghiệp chế biến thực phẩm, thủy hải sản, đồ uống.
• Dịch vụ thực phẩm: Nhà hàng, khách sạn, đơn vị cung cấp suất ăn công nghiệp .
• Công nghiệp phụ trợ:
  • Sản xuất bao bì tiếp xúc thực phẩm (cấp 1).
  • Sản xuất chất phụ gia, hương liệu, hóa chất vệ sinh.
  • Dịch vụ lưu kho, vận chuyển, Logistics thực phẩm.

Quy trình cấp Chứng nhận ISO 22000:2018 chuyên nghiệp

Để sở hữu giấy chứng nhận ISO 22000, doanh nghiệp cần trải qua quy trình đánh giá độc lập từ Tổ chức chứng nhận. Quy trình tiêu chuẩn thường bao gồm các bước sau:

• Bước 1: Đăng ký chứng nhận: Doanh nghiệp cung cấp thông tin về quy mô, phạm vi sản phẩm và địa điểm sản xuất cho tổ chức chứng nhận.
• Bước 2: Xem xét tài liệu (Đánh giá giai đoạn 1): Chuyên gia đánh giá tính đầy đủ và phù hợp của hệ thống tài liệu, quy trình, hồ sơ mà doanh nghiệp đã xây dựng so với yêu cầu của tiêu chuẩn ISO 22000 2018.
• Bước 3: Đánh giá chính thức (Đánh giá giai đoạn 2): Chuyên gia tiến hành đánh giá trực tiếp tại nhà xưởng/cơ sở để kiểm tra việc áp dụng thực tế, phỏng vấn nhân sự và quan sát quy trình vận hành.
• Bước 4: Khắc phục sự không phù hợp (NC): Nếu có điểm không phù hợp được phát hiện, doanh nghiệp cần thực hiện hành động khắc phục trong thời hạn quy định.
• Bước 5: Cấp giấy chứng nhận: Sau khi thẩm xét hồ sơ đạt yêu cầu, tổ chức chứng nhận sẽ cấp chứng nhận ISO 22000:2018. Chứng chỉ có hiệu lực 03 năm.
• Bước 6: Đánh giá giám sát: Định kỳ 12 tháng/lần, tổ chức chứng nhận sẽ thực hiện đánh giá giám sát để đảm bảo hệ thống vẫn được duy trì hiệu lực.

Những câu hỏi thường gặp (FAQ)

Chứng nhận ISO 22000 và HACCP khác nhau như thế nào?

HACCP chỉ tập trung vào kiểm soát mối nguy an toàn thực phẩm. Trong khi đó, ISO 22000 bao trùm cả HACCP và bổ sung thêm các yêu cầu về Hệ thống quản lý (như cam kết lãnh đạo, trao đổi thông tin, cải tiến liên tục). ISO 22000 toàn diện và có giá trị cao hơn.

Chi phí làm chứng nhận ISO 22000 là bao nhiêu?

Chi phí phụ thuộc vào quy mô, số lượng nhân sự, số lượng địa điểm sản xuất và phạm vi sản phẩm của doanh nghiệp. Chi phí thường bao gồm: phí tư vấn (nếu có) và phí đánh giá cấp chứng nhận của tổ chức độc lập.

Chứng nhận ISO 22000 có hiệu lực bao lâu?

Chứng nhận ISO 22000 có hiệu lực 3 năm, yêu cầu bắt buộc đánh giá giám sát định kỳ hàng năm. Khi hết chu kỳ này, doanh nghiệp cần thực hiện tái chứng nhận để tiếp tục duy trì hiệu lực.

Doanh nghiệp nhỏ có áp dụng được ISO 22000 không?

Hoàn toàn được. Tiêu chuẩn ISO 22000 không phân biệt quy mô. Các doanh nghiệp nhỏ có thể áp dụng linh hoạt, miễn là chứng minh được khả năng kiểm soát mối nguy hiệu quả.

Tóm lại, việc áp dụng ISO 22000:2018 không chỉ giúp doanh nghiệp tuân thủ các quy định pháp lý mà còn là cam kết mạnh mẽ về chất lượng với người tiêu dùng. Hy vọng những thông tin trên đã giúp bạn nắm vững các yêu cầu cốt lõi để xây dựng hệ thống quản lý an toàn thực phẩm hiệu quả, tạo đà cho sự phát triển bền vững trong chuỗi cung ứng.